Posts Tagged ‘ doka ’

Caffenol standontwikkeling

Gedroogde paddenstoel met Minolta Dynax 7000i en Lomography Earl Grey, ontwikkeld in caffenol.

Gedroogde paddenstoel met Minolta Dynax 7000i en Lomography Earl Grey, ontwikkeld in caffenol.

Na de succesvolle experimenten met caffenol van twee jaar terug, was het tijd voor een volgende stap in mijn caffenolreis: de standontwikkeling. Caffenol is mooi spul, maar ik werd op een gegeven moment wel wat moe van al dat gekiep. Je staat zo een halfuur aan het aanrecht zo’n ontwikkeltankje te bewegen. Gedoe. Met standontwikkeling laat je je film gewoon een uur in de ontwikkelaar stilstaan en klaar is kees. In theorie dan, het is altijd weer afwachten hoe zoiets in de praktijk uitpakt.

Ook een mooie gelegenheid om de Minolta Dynax eens uit de mottenballen te vissen en eens te kijken wat de bijbehorende macrolens kan. Ik begon dus maar eens met een half rolletje vol te schieten. Mocht de ontwikkeling dan mislukken, is er niet meteen een hele rol verpest.

Volgende stap was om een bakje soda een paar uur op lage temperatuur in de oven te zetten om te drogen. Het caffenol gaat namelijk uit van gedehydrateerde soda, en mijn goedkope huishoudsoda is dat niet. Maar na een paar uur op 50 graden was er toch redelijk wat vocht uit verdwenen en vond ik het wel best.

Voor standontwikkeling is het wel belangrijk dat de film helemaal onder water staat, want de film wordt bij het ontwikkelen niet gekiept. Neem je de voor mijn ontwikkeltank gebruikelijke hoeveelheid, dan wordt alleen de onderste helft van de film ontwikkeld. Ik moest mijn recept dus verdubbelen en gebruikte

  • 700 ml water
  • 10 theelepels oploskoffie
  • 8 theelepels soda
  • 1 theelepel ascorbinezuur (vitamine C)
  • een snuf zout (waarvan ik gokte dat het een kleine gram was)

Dat zout is nieuw, maar ik had gelezen dat het bij standontwikkeling aan te raden is om een klein beetje (gejodeerd!) zout toe te voegen. Dat schijnt voor een gelijkmatige ontwikkeling te zorgen.

Ik weekte de film een paar minuten voor met gewoon water. Toen deed ik de ontwikkelaar in de tank, kiepte een halve minuut lang, en liet de tank daarna een half uur staan. Na een halfuur kiepte ik één keer (waarmee het strikt genomen veranderde in semi-standontwikkeling, maar goed). Daarna liet ik het nog 40 minuten staan. De bedoeling was een halfuur, maar ik vergat de tijd… In totaal heeft de film dus 70 minuten ontwikkeld.

Ik spoelde een paar geer goed na met water, en fixeerde toen 3 minuten, met om de halve minuut een paar kiepen (en de eerste halve minuut continu). Toen nog wat spoelen, en klaar was kees.

Maagdenpalm met Minolta Dynax 7000i en Lomography Earl Grey, ontwikkeld in caffenol.

Maagdenpalm met Minolta Dynax 7000i en Lomography Earl Grey, ontwikkeld in caffenol.

Voor dat het allemaal een beetje met de losse pols ging, zijn mijn foto’s wonderbaarlijk goed gelukt. Ik denk dat dit zowaar mijn beste caffenolresultaat tot nu toe is! De foto’s hebben een stevig contrast, maar verder is de ontwikkeling prachtig egaal. Ook heb ik dit keer watervlekken weten te voorkomen (meer geluk dan wijsheid vrees ik, maar toch).

Maar één keer een goed resultaat kan natuurlijk gewoon een toevalstreffer zijn. Ik schoot dus op een druilerige zondagmiddag ook de andere helft van het rolletje vol. Toevallig had ik inmiddels ook nog een andere rol zwart-wit vol, Rollei Superpan 200 120. Wat de hel dacht ik, en knalde ook die in de caffenol.

Daar kreeg ik spijt van, want ik had de benodigde hoeveelheid ontwikkelaar niet goed uitgemikt (een 120-spoel is breder dan een 35 mm spoel…). Er was dus een strookje film niet ontwikkeld. Balen. Erger was dat er nog iets niet helemaal goed is gegaan: de negatieven zijn tamelijk dicht. Er is tegen het licht wel beeld te zien, maar verder lijken ze nogal egaal grijs. Misschien had ik de film toch langer moeten ontwikkelen, het was ten slotte 200 iso film, tegenover 100 iso van de eerdere film. Dat had ik ook van tevoren kunnen bedenken…

Bij het scannen was er gelukkig nog wel wat van te maken. Tikje apocalyptische sfeer misschien, met een wat dubieus contrast, maar het is ook weer geen totale mislukking. Wel een herinnering dat wat bij de ene film goed werkt, bij de andere niet per se succesvol hoeft te zijn.

Twente. Agfa Isolette II met Rollei Superpan 200 film ontwikkels in caffenol.

Twente. Agfa Isolette II met Rollei Superpan 200 film ontwikkels in caffenol.

Nou ja, het zij zo. Ik was in de stemming voor verdere experimenten en besloot de caffenol een tweede keer te gebruiken. Niet heel avant garde, want driekwart rol 120 film is vast niet genoeg om 650 ml ontwikkelaar uit te putten. En inderdaad. Tot mijn opluchting kwam de tweede helft van de Earl Grey er net zo goed uit als de eerste helft. Ook de ontwikkelaar deed het deze derde keer nog prima.

Typografie. Minolta AF-C met Lomography Earl Grey 100 film, ontwikkeld in caffenol.

Typografie. Minolta AF-C met Lomography Earl Grey 100 film, ontwikkeld in caffenol.

Ik beschouw de caffenol standontwikkeling hierbij als een succes.

Advertenties

Caffenol

Het is een beetje de omgekeerde wereld, eerst met ‘echte’ chemicaliën aan de slag om cyanotypes te maken, en dan pas het relatief eenvoudige caffenol proberen… Nou ja, om eerlijk te zijn had ik het al eens eerder geprobeerd, maar toen was het mislukt. De caffenol dus, films ontwikkelen met koffie. In theorie erg makkelijk.

Wat je nodig hebt:

– de gebruikelijke rommel: wisselzak, ontwikkeltank, spoel, maatbekers en dergelijke.

– oploskoffie

– soda

– vitamine C, ofwel ascorbinezuur

Caffenol ingredienten

Ik volgde het recept van Photojojo: 350 ml water, 5 theelepels oploskoffie, 3,5 theelepels soda en 0,5 theelepel ascorbinezuur. De massive dev chart vertelde me dat mijn Ilford FP4+ film 12 minuten moest ontwikkelen. Het hele proces liep toen als volgt:

Ontwikkelaar

  • 1 minuut continu agiteren (rustig ondersteboven keren en weer terug)
  • 11 minuten 3x per minuut agiteren
  • ontwikkelaar weggieten (in tegenstelling tot normale ontwikkelaar kan dit gewoon door de gootsteen)

Water

  • 6 keer agiteren en weggieten
  • herhaal 2 x

Fixeer (dit moet wel de gewone chemie zijn helaas)

  • 5 minuten 3x per minuut agiteren
  • fixeer weggieten (terug in de maatbeker om nog eens te gebruiken, of bij het chemisch afval)

Water

  • 3x agiteren en weggieten
  • 6x agiteren en weggieten
  • 12x agiteren en weggieten
  • beetje afwasmiddel erbij en 24x agiteren

Was nog een beetje gedoe, want mijn tanks zijn geschikt voor de Jobo, en hebben geen waterdichte dop. Met wat improviseren met een ballon en een elastiekje lukte het toch.

Geïmproviseerde dop.

Het resultaat: mwa. De negatieven waren ontwikkeld (hoera!), maar niet helemaal goed, er zat een melachtige laag overheen (shit!). De internets vertelde me dat dat aan de fixeer ligt, en dat ik de boel gewoon kan laten drogen en opnieuw fixeren (hoera!).

Het resultaat varieert van heel acceptabel tot vrij matig:

Vrij acceptabele caffenol-foto

Vrij matige caffenol-foto

Er is dus nog ruimte voor verbetering. De volgende keer iets langer ontwikkelen bijvoorbeeld, want de negatieven waren vrij dun. En mijn ontwikkeltank eerst beter stofvrij maken, want het ziet er wel een beetje uit of ik mijn negatieven drie keer door de goot getrokken heb. En iets meer fixeer gebruiken, want bij het met de hand ontwikkelen komt de film geloof ik wat minder goed onder water te staan dan in de draaiende jobo. Of het gewoon eens in de Jobo proberen natuurlijk. Kortom, er valt nog veel te experimenteren! Mara het begin is goed.

Ontwikkelfail

Het valt niet mee, ontwikkelen. Na het nodige experimenteren dacht ik helemaal uitgevogeld te hebben hoe het werkt, en hoe ik mijn chemicaliën kan hergebruiken.Omdat zowel ontwikkelaar als fixeer door dezelfde slang worden afgevoerd door de Jobo 1500 was dat aanvankelijk nog een probleem.

De truc is: ernaast blijven staan. Niet heel erg praktisch, maar wat doe je eraan. Voor ik begin, spoel ik eerst de afvoerslang waar de chemicaliën door worden afgevoerd een paar keer goed uit (eerste puts spoelwater bij je chemisch afval natuurlijk), om vervuiling van mijn ontwikkelaar te vermijden. Dan de chemie erin, en wachten tot de boel op temperatuur is (dit duurt relatief lang, vooral in de winter in een koude schuur). Zorg dat de mengbeker voor de ontwikkelaar klaar staat onder de afvoerslang. Zodra de ontwikkelaar wordt geloosd, heb je nog een minuut of vijf (afhankelijk van het ontwikkelprogramma) om de slang wat rond te zwabberen en zo veel mogelijk ontwikkelaar weer op te vangen. Dan de mengbeker van de fixeer eronder voor die geloosd wordt (ik ga even uit van tweebads spul). Er zal wat ontwikkelaar meegespoeld worden met de fixeer, maar dat kan geloof ik niet zo veel kwaad. Andersom wel, vandaar dat je de slang na afloop (of van tevoren…) goed moet uitspoelen. Om mysterieuze redenen komt er altijd iets minder ontwikkelaar uit het apparaat dan fixeer (zelfs als je meegespoelde restjes ontwikkelaar meetelt). De opgevangen chemie kan nog een of twee keer worden gebruikt, al is het verstandig de ontwikkeltijd dan iets aan te passen (te verlengen).

So far, so goed.

Eerste run Tetanol.

Tweede run Tetanol.

Derde run Tetanol.

Dat ging een aantal keer goed, tot het fout begon te gaan. Aanvankelijk werden alleen mijn foto’s donker en groenig.

Groene dino's.

Nee, dit is niet ge-crossprocessed, dit was gewone kleurenfilm. Da hoort nie! Maar er was in elk geval nog beeld. Sindsdien heb ik al weer zeker vier rolletjes helemaal verneukt: totaal blanco. En waaraan het nu precies ligt? Ik weet het niet. Misschien toch verontreinigde ontwikkelaar? Maar waarom ging het die eerst epaar keer dan wel goed? Mijn huidige theorie is dan ook dat mijn chemie te koud heeft gestaan. De eerste paar keer dat ik chemie recyclede was het nog herfst, en erg zacht weer. Maar de laatste anderhalve maand is het een stuk kouder geweest, zeker ook in mijn schuur, waar ik alles had staan.

Nu heb ik mijn gebruikte chemie dus maar binnen staan, op (zo’n beetje) kamertemperatuur. Ik heb een paar rolletjes vol, maar durf niet goed. Wat als het weer misgaat? Dus toch misschien maar vast een half rolletje voor spek en bonen in de Isomat proppen en daarmee uitproberen. Het zou wel naar zijn als ik straks de ontzettend stoere Noorse sneeuwkampeerfoto’s zou vernaggelen…

Het blijft nog wat vallen en opstaan dus.

Agfa isomat-rapid

Ooit kocht ik in de kringloopwinkel voor een paar euro drie Agfa-cameraatjes. Leuke dingen, dacht ik, tot ik thuiskwam en ontdekte dat er een obscuur type film in moets dat nergens meer te krijgen was. Wel zaten in twee ervan nog een raar metalen hulsje. Kon ik verder niks mee, dus verdwenen ze in een hoek van de zolder.

Agfa rapid-camera's.

 Op internet kwam ik een tijdje later wel wat meer informatie tegen over de zogenaamde rapid-camera’s. Daar vond ik ook beschrijvingen van hoe je de rare hulsjes eenvoudig kun vullen met film uit een gewoon rolletje, zodat je de camera toch kon gebruiken. Alleen, je moest er natuurlijk wel voor zorgen dat je bij het ontwikkelen je hulsje weer terugkreeg. Dat vond ik toch te veel gedoe.

Agfa rapid filmrolletjes.

Maar toen kwam de Jobo in mijn leven en ging er een wereld aan fotografische experimenten voor me open. En zo kwam het dat ik ook de Agfa Isomat-rapid maar eens uit het stof heb getrokken. Het vullen van de filmhulzen is te makkelijk voor woorden. Men neme een leeg hulsje, en een gewoon filmrolletje. Steek het uiteinde van de film in de Agfa-huls. Zoek een pikdonkere plek op (liefst een doka, maar bij gebrek daaraan werkt een zwart dekbed over je hoofd in een donkere slaapkamer ook vrij aardig), en trek steeds een stuk film uit het rolletje, en duw dat verder de huls in. Als het hele rolletje er in zit (of in elk geval zo veel als mogelijk) knip je de film af (let op dat er wel wat uitsteekt). Als je nog film over hebt op je rolletje kan je er een nieuwe leader aan knippen en het in een camera stoppen.

Het laden van de film in de camera is nog makkelijker dan bij een doorsnee camera. De lege huls zit links, de volle rechts. Duw het uiteinde van de film een klein stukje in de lege huls. Sluit de camera. Spoel een of twee opnamen door. Klaar! Simple comme bonjour, zoals de Fransen dat zo kernachtig uitdrukken.

Film in de Agfa isomat-rapid geladen.

Als het rolletje vol is merk je vanzelf dat je niet meer kunt doorspoelen. Als je film namelijk helemaal door de camera heen is geweest, komt hij voorbij het tandwieltje dat de film van het ene hulsje in het andere duwt en gebeurt er niets meer als je spoelt. Je hoeft de film niet terug te spoelen, hij zit nu in het linkerhulsje. Met een keurig uitstekend stukje film waaraan je hem in je doka eruit kan trekken om hem te ontwikkelen.

Het rolletje van de Agfa isomat rapid is vol.

Enige minpuntje is dat je geen iso kunt instellen op de camera. De Agfa-mensen hadden ooit het briljante idee dat op het hulsje een soort code in metaal zit met de iso. De camera leest dat af en weet welke iso hij moet gebruiken. Probleem is dat ik niet weer welke iso mijn hulzen aangeven. Ik vermoed iets laags, aangezien veel foto’s ietwat overbelicht lijken.

Gecrossproceste Koppelpoort met de Agfa-isomat rapid. In Photoshop iets opgekrikte bloemen met de Agfa isomat rapid.

Eigenlijk moet ik die hypothese eens testen door redscale te gebruiken (die de neging heeft om bij normate instellingen juist wat onderbelicht te zijn, en dus in de Agfa precies goed belicht zou moeten worden. Voor zover je dat kan vaststellen bij redscale…) Of foto’s bij weinig licht maken natuurlijk. Hoewel dat eerder ook niet altijd even goed ging.

Nogal donkere binnenfoto met de Agfa isomat rapid.

Jobo: de finale

Een beetje laat gepost, maar ach. Ook de Jobo is inmiddels helemaal aangesloten en volop in gebruik. Kleur, zwart-wit, cross processing, rare formaten film, ik draai mijn hand er niet voor om en kan het allemaal zelf ontwikkelen. Zo om de zoveel tijd hangt de badkamer dan weer vol met drogende filmrolletjes.

Negatieven drogend in de badkamer.

Verschillende soorten nagetieven. 

Natuurlijk gaat er ook nog wel iets mis, probeer ik dingen te snel te doen waardoor ik wat vergeet, maar van je fouten leer je, nietwaar? Zo weet ik nu uit eigen ervaring dat als je vergeet je film te fixeren, ja dat ook later nog kan doen. Dat zit zo. Ik had de juiste chemicaliën in de daarvoor bestemde flessen in mijn apparaat gegoten. Alleen was ik toen vergeten het dekseltje van de fles met fixeer dicht te doen. Wat blijkt: het apparaat pompt niets uit een fles waar de dop van open staat. Na een aanvankelijke paniek bleek dat mijn filmpje wel netjes ontwikkeld was, en ook niet vervluchtigde waar ik bijstond toen ik het uit de tank haalde. Ik heb het toen nog maar een tweede keer door het apparaat gehaald, waarbij ik de fles voor de ontwikkelaar leeg liet, en de dop van de fixeer dit keer wel sloot. En verrek, het leek te werken. Mijn negatieven waren nog steeds keurig ontwikkeld, en zijn nog altijd niet vervluchtigd.

Later gefixeerde afbeelding.

 Voor je denkt: nou keurig ontwikkeld, ze zien er wel wat raar uit – dit rolletje is ge-cross-processed. Het is diafilm (E6), die ik ontwikkeld heb als normale film (C-41), en dat krijg je allerlei ietwat onvoorspelbare kleurverschuivingen. Net als bij deze, van een ander merk diafilm.

Gecrossproceste foto.

 

Jobo part trois

Het wil nog niet bijster lukken met de Jobo. Inmiddels heb ik weliswaar de waterslang lekvast weten aan te sluiten (dankzij een rubber ringetje in het koppelstuk), en het schoonmaakprogramma deed het verder ook prima, maar nu loop ik weer vast. Enthousiast wilde ik net aan de slag met chemicaliën, maar helaas. Het een laatste keer doorlezen van de handleiding heeft me bruut uit de droom geholpen.
`The temperature of this incoming water must be adjusted with an external mixing valve. … The incoming water must be within ± 0.5ºC (0.9ºF) of the process temperature. ´
Met andere woorden: het water uit de kraan moet al warm zijn. Ja, dat is lastig, want in mijn schuurtje heb ik alleen een koude kraan. En de warme kranen op de badkamer en in de keuken zijn fraaie designdingen zonder schroefdraad waar je geen slang op kunt aansluiten. D’oh!
Terug naar de tekentafel dus…

 

Edit: Martine to the rescue! Ik heb het verkeerd geinterpreteerd, hij kan gewoon op de koude kraan. En ziedaar [cue muziek Also sprach Zarathustra]: hij doet het! Hoera! Het was overigens wel een buitengewoon ranzig oud rolletje, waar dus maar een paar foto’s fatsoenlijk waren belicht. (Ik dacht ooit dat het een leeg fotohulsje was, probeerde het open te breken voor het spoeltje, ontdekte toen dat er nog film in zat en stopte het weer snel in het zwarte buisje. Maar toen was het kwaad denk ik al geschied en de halve rol overbelicht. Hoewel, aan de foto’s te zien kan het ook een kapotte of per ongeluk geopende camera zijn geweest. Maar anyway.)

Eerste poging met de Jobo.

Nu nog een negatiefscanner kopen en ik ben in theorie zelfvoorzienend.

Behalve dan dat ik me net realiseerde dat de Jobo weliswaar het speoelwater scheidt van de chemicaliën (die dus netjes bij het chemisch afval kunnen), maar de chemicaliën niet van elkaar scheidt. Ontwikeklaar, bleek en fixeer komen door dezelfde slang in dezelfde tank terecht. En nou beweert de handleiding bij de chemicaliën wel vrolijk dat je er minimaal 20 rolletjes mee kunt ontwikkelen, als ik de oplossingen niet kan hergebruiken kom ik toch echt maar aan een rolletje of 7. Da´s toch al gauw 5 euro per rolletje met wat die meuk kost. Daar gaat mijn voordeel. Dus ik vrees dat ik dan toch maar weer langs de appie ga met mijn rolletjes, en alleen de ‘moeilijke’ dingen (zoals cross processen, of verknipte en herspoelde film) zelf doe.

Jobo-perikelen

Het kwam op dit blog al een paar keer ter sprake: sinds een paar weken (wat zeg ik? maanden!) staat in de schuur een Jobo 1500 stof te verzamelen.

Jobo AutoLab 1500

De Jobo is een apparaat waarmee ik volautomatisch filmrolletjes kan ontwikkelen. Niet alleen zwart-wit (dat kon ik al – in theorie dan – met de hand), maar ook kleurenfilmpjes. Met dank aan bevriende fotograaf Martine Sprangers (Huur haar in! Koop haar foto’s!) die al jaren digitaal fotografeert en haar zolder wel eens wilde opruimen. Heel langzaam werkte ik mezelf de afgelopen weken naar de ingebruikname toe.

  • De handleiding werd gedownload en uitvoerig bestudeerd.
  • Er werd een opvangtank voor de chemicaliën bedacht (een tweelitertank sap werd leeggedronken), wat lastiger was dan het lijkt. Ik kan wel een mooie jerrycan kopen, maar als ie vol is moet ie worden weggebracht naar het chemisch afvalpunt, en elke keer een nieuwe jerrycan is wat begrotelijk. Gewoon veel sap drinken is een beter alternatief.
  • Een stekker werd aangeschaft en afgekeurd: hij moest geaard zijn, en dat was ie niet. Een nieuwe stekker werd aangeschaft en aan het snoer geschroefd.
  • Een partij chemicaliën werd aangeschafd bij Fotohuis RoVo. Goeie zaak, de eigenaar denkt met je mee en behoedde mij dus voor de verkeerde zwart-witontwikkelaar.

En toen dacht ik dus eindelijk klaar te zijn om van start te gaan. Niks te vroeg, want intussen heb ik al een aardige collectie volle filmpjes die me elke dag van onder de tv verwijtend aanstaren. Maar je voelt hem al: pindakaas! Bij het aansluiten van de waterslang stroomde het water langs het aansluitstuk van de kraan naar buiten. Da hoort nie! Dammit. Volgens de handleiding is de slang bestand tegen hoge waterdruk, dus ik vermoed (hoop) dat het probleem wordt opgelost als ik een rubberen ringetje in het plastic aansluitstuk stop.

Al maak ik me ook enigszins zorgen over een bepaalde valve die open (of dicht, daar wil ik even af zijn) moet staan. De handleiding bevat weliswaar een fraai digrammetje waar alle onderdelen genoemd wordt, alleen de nummertjes in het diagram ontbreken. Ik heb dus een plaatje van de Jobo, en een lijst met onderdelen, maar welk onderdeel waar zit, dat gaat wat op de gok. Ik heb natuurlijk wel een vermoeden, maar toch.

Nummerloos diagram

Vanavond maar eens gaan knutselen met stukjes rubber…