Posts Tagged ‘ cyanotype ’

Cyanotypes tinten

Cyanotypes zijn leuk, maar wel erg blauw. Wil je nu eens afdrukken in een ander kleurtje (te weten, bruin), dan kun je ze vrij eenvoudig tinten met tanninehoudende dranken. De tannines – die te vinden zijn in onder andere koffie, thee en rode wijn – reageren met het ijzer in het bloedloogzout en kleuren de boel bruin. Dit is overigens een half onthouden uitleg van chemische processen waar ik niet echt het fijne van snap, dus Google het vooral zelf als je een echte verklaring van de scheikunde achter het tinten van cyanotypes wil.

De werkwijze is als volgt:

  • Zorg dat je een aantal cyanotypes bij de hand hebt die minstens een dag oud zijn (goed droog en ‘uitgehard’ dus)
  • Bleek deze afdrukken een paar minuten in water met een lepeltje soda. De afbeelding zal wat vervagen. Hoe lang dit precies moet hangt af van hoe sterk je oplossing is. Een beetje experimenteren dus. Een minuut of drie is een goed startpunt.
  • Spoel af onder de kraan.
  • Leg je afdruk in de tanninehoudende vloeistof en wacht tot hij de gewenste tint bruin heeft. Dat kan na een paar minuten zijn, maar het kan ook een halfuur of langer duren. In de gaten houden en af en toe even checken dus.
  • Nogmaals afspoelen en laten drogen.
Cyanotype voor het tinten

Cyanotype voor het tinten

 

Cyanotype na het tinten

Cyanotype na het tinten

Dit zijn de vloeistoffen die ik heb geprobeerd:

  • Groene thee. Mijn favoriet tot nu toe. Een kop sterke thee produceerde in een paar minuten een fraaie auberginekleur. Voordeel van groene thee is ook dat het het papier zelf niet zo verkleurt.

    Met groene thee getinte cyanotype

    Met groene thee getinte cyanotype

  • Zwarte thee. Werkt net zo goed als groene thee, alleen kleurt het het papier wat meer.
    Met zwarte thee getinte cyanotype

    Met zwarte thee getinte cyanotype

     

  • Koffie. De ondrinkbaar sterke oploskoffie werkte wat langzamer dan de thee, en het papier zelf werd er ook wat bruiner van. Verder gaf het wel een goede donkere kleur bruin.
    Cyanotype getint met oploskoffie

    Cyanotype getint met oploskoffie

     

  • Onrijpe druiven. Ik dacht, als wijn tannine bevat, dan mijn zure onrijpe druiven vast ook wel. Dus kookte ik een trosje in wat water aan gort en probeerde het daarmee. Het hield niet over. De druiven deden nauwelijks iets, misschien had ik er meer moeten gebruiken. Het deed in elk geval niet veel. Uiteindelijk heb ik mijn afdrukje dan maar in de thee gemikt.
    Cyanotype

    Cyanotype

    Cyanotype getint met weinig effectief druivensap

    Cyanotype getint met weinig effectief druivensap

    Cyanotype getint met druivensap en thee

    Cyanotype getint met druivensap en thee

     

  • Eikels. Ook eikeld bevatten tannine. Ik kookte een handvol eikels een kwartiertje, en tintte daar een afdruk mee. Het duurde even, wel een uur, maar doen was hij purperbruin. Een tikje aan de donkere kant, maar dat kan ook aan mijn oorspronkelijke cyanotype liggen.
    Cyanotype getint met eikels.

    Cyanotype getint met eikels.

     

Advertenties

Fotogram

Laatst heb ik mij weer eens uitgeleefd in een verse lading cyanotypes. Ik had nieuw papier gemaakt, nieuwe negatieven, en heb een paar middagjes lekker geprutst met blauwdrukjes. Ze zijn weer mooi gelukt.

Cyanotype

Nadat ik zo’n beetje door mijn negatieven heen was, maar nog wel een hoop papier had, ben ik voor de lol ook maar eens aan de fotogrammen begonnen. Cyanotypes zonder negatieven, maar door voorwerpen direct op het papier te leggen. Man Ray is er beroemd mee geworden (nou ja, onder andere dan, ook met de rest van zijn kunst natuurlijk).

Ik maakte ze vooral met spul uit de tuin, dat heel aardige silhouetplaatjes oplevert. Doet me wat denken aan van die Japanse blauwe stoffen.

fotogram in de maakFotogram Fotogram Fotogram Fotogram

 

Een grappig bijeffect was een extra plaatje van een varen. Lui als ik ben had ik na het maken van de afdruk van het varenblad, dat blad in het lijstje laten zitten. Het lijstje lag een week ondersteboven op tafel voor ik het eindelijk leeg haalde om een volgende cyanotype te maken. De sporen op het blad waren prachtig op het plastic van het lijstje terechtgekomen en vormden een perfecte geestafdruk van het blad.

Geestafdruk van varensporen.

Dit is het ingescande acrylplaatje van het lijstje.

 

Cyanotype T-shirt

Al tijden (ruim een jaar) had ik het idee om een cyanotype op een T-shirt te zetten. Eerst maakte ik me zorgen dat dat na één keer wassen geruïneerd zou zijn, maar mijn experimenten met verschillende wasmiddelen stelden me redelijk gerust. Nou gaat er bij mij altijd nogal wat tijd overheen voor ik alle stappen van zo’n project doorlopen heb.

  • Eerst moesten er T-shirts komen. Van de HEMA, want die heeft hele goedkope. Die bleven vervolgens een half jaartje onder in de kast liggen.
  • Toen moesten er grote negatieven komen. Printen op transparanten, dat had ik eerder gedaan. Maar niet zomaar een foto. Ik had bedacht dat ik een camera vrijstaand wilde hebben. Dus verschillende foto’s van favoriete camera’s genomen, en bewerkt in Photoshop Elements. Ze moesten vrijstaand gemaakt, zwart-wit worden, negatief, contrastrijk, en tegen een soort neutrale achtergrond komen. Een softe cirkel. 
    clack
  • Toen moest er heel lang getwijfeld worden over welke camera ik dan daadwerkelijk op het eerste shirt zou zetten. Na lang dubben, en een kleine enquete op de Lomography-site, viel mijn keuze op de Holga. Favoriete camera, en ook een vrij aardig geslaagde foto.

Tsja, en toen was er eigenlijk geen excuus meer. Op een goede avond dan toch maar weer eens een bakje cyanotype-chemie gebrouwen en mijn twee T-shirts behandeld. Eerst wel een driedubbele krant in de shirts gestopt, want het is natuurlijk de bedoeling dat alleen de voorkant bedrukt wordt, en dubieuze vlekken op de achterkant willen we niet.

Cyanotype-meuk klaar voor de start

Het resultaat was een fraai knalgroen vlak op de shirts. Ik maakte bij de ene nog een frivool druppelrandje om het vlak heen (okee, ik knoeide wat, en maakte er toen maar decoratie van…).

Groene emulsie op een T-shirt

De volgende dag was het weliswaar geen superzonnig weer, maar ik waagde het er toch maar op. Mijn testafruk van een paar weken eerder was wat aan de donkere kant, dus ik nam nu een veilige langere tijd, ook om dat het dus een tikje bewolkt was. De belichtingstijd was een minuut of twintig.

cyanotype-T-shirt aan het begin van de belichting. cyanotype-T-shirt aan het begin van de belichting.

Bij het uitspoelen bleek dat een goede zet te zijn geweest: er kwam een stralend blauwe, mooie afgetekende Holga tevoorschijn. Hoera!

Holga op T-shirt!

Polaroid vs. Cyanotpye

Ik had het idee om een cyanotype te combineren met een Polaroid transfer lift. Het leek me leuk om een polaroid over een cyanotype te leggen, zodat je een gecombineerd beeld krijgt. Eerst dus een cyanotype gemaakt, die fraai lukte.

cyanotype

Ik wilde de strakke lijnen van de steiger combineren met het zachtere beeld van deze molen.

sepia polaroid

De schaar erin dus, en in warm water om de boel te liften.

de schaar in de polaroid polaroid in heet water

Daarna met wat pielen kreeg ik hem op de cyanotype zoals ik het in gedachte had. Alleen zag het er niet uit. De tere sepiakleuren van de polaroid vielen totaal weg tegen het donkerblauw van de cyanotype.

cyanotype met polaroid eroverheen

Dat was niks, dus ik dacht, ik haal hem er weer af en plak de polaroid op zijn eigen kaartje, dat is vast mooier dan zo. Dat is gelukkig een kwestie van opnieuw in heet water, en opnieuw pielen met het flubberige vliesje. Toen ie dan eenmaal min of meer recht op zijn eigen kaartje zat zag ik tot mijn verbazing dat de donkere delen van het plaatje het beeld van de cyanotypie hadden overgenomen.

polaroid transfer met cyanotype

Heb ik dus toch nog mijn polaroid-cyanotypecombi.

Experimenten met cyanotypes op stof

Het eerste experiment met cyanotypie op textiel was een succes. Tijd dus voor de volgende stap. Het lijkt me erg gaaf om T/shirts te maken met cyanotypes erop. Alleen dat wassen… De internets vertellen me dat een cyanotype niet tegen wasmiddel met fosfaat, bleek en/of natrium kan. Tijd voor een proeflapje. Bij het maken van papier voor cyanotypes had ik ook wat lapjes T-shirtstof met chemie behandeld. Daar dus maar eens een afdruk mee gemaakt.

Cyanotypie op stof

Niet slecht. Volgende stap in het experiment: in de was ermee. Gewoon bij de rest, met het wasmiddel dat ik altijd gebruik. Resultaat:

DSCF4665

Auw. Bij nader inzien had ik beter eerst het pak wasmiddel kunnen bekijken, want daar stond ook gewoon op dat er fosfaat in zit. < 5% weliswaar, maar dat is blijkbaar al genoeg. Gelukkig wist alternativephotography.com me te vertellen dat je een weggebleekte cyanotypie nog kunt redden door hem te kleuren met bijvoorbeeld thee. Het proberen waard, dus mijn lapje in een bak sterke thee een uur of drie laten trekken. Af en toe even omroeren en peuren om alles goed doortrokken te maken van de thee. Het resultaat na drogen:

DSCF4669

De frisblauwe kleur is veranderd in ietwat modderig bruin, maar het beeld is wel weer terug. Dit kan je trouwens ook met papieren afdrukken doen, al moet je ze dan wel even voorbleken met een klein drupje bleekmiddel in water. Heb ik nog niet geprobeerd overigens.

Volgende stap: weer een rondje wassen, dit keer met fijnwasmiddel. Voor extra wetenschapskudos dit keer wat systematische gewerkt. Mijn nieuwe cyanotypie op stof in drie stukjes geknipt:

In stukjes geknipte cyanotypie

 

Daarna één stukje apart gehouden als referentiestukje, één stukje gewassen in goedkope euroshopper fijnwasmiddel, en één stukje gewassen in dure Care Plus afbreekbare biozeep.

De twee wasmiddelen

 

Het resultaat: je moet heel goed kijken om te zien dat het ongewassen strookje ietsje donkerder is. Hoopvol voor de T-shirtmakerij!

Gewassen cyanotypie

Cyanotypie op stof

Nadat het eerste cyanotypie-experiment zo glorieus gelukt was, konden we het experiment wel wat uitbreiden. Het leuke van zelf je fotopapier maken, is dat het niet per se papier hoeft te zijn. Rommelend naar wat oude kranten kwam ik een linnen tasje tegen. Hmm….

Linnen tasje

Ik wilde maar één kant bedrukken, dus om doordrukken te voorkomen eerst een plastic zak aan de binnenkant gestopt. Vervolgens net als bij papier de stof met een sponsje ingekwast met mijn chemische goedje. Goed laten drogen in het donker, en bij de eerste zonnige dag met een negatief erop een minuut of vijf in de zon.  Na uitspoelen onder de koude kraan bleek dat het nog wel iets langer had gekund, maar toch, een heel leuk resultaat!

Tasje met cyanotypie erop De oorspronkelijke foto

Volgende stap: T-sirts maken. Maar dan moet ik eerst even uitzoeken hoe goed de cyaanopdruk nu echt tegen wassen kan. Volgens dit artikel hoeft het niet noodzakelijk al na een paar wasbeurten verloren te zijn, mits je zeep zonder fosfaat, bleekmiddel of natriumcarbonaat gebruikt. We gaan het eens testen met een proeflapje denk ik…

Cyanotypie

Maar weer eens een hardcore knutselding dan. De cyanotypie. Da’s een ouderwetse manier om een blauwe afdruk te maken. Daarvoor moet wel wat met chemicaliën worden geprutst, te weten rood bloedloogzout (wat toch spannender klinkt dan de officiele naam kaliumhexacyanoferraat (III)) en Ammoniumijzer(III)citraat (groen). Beide zijn voor een paar euro te krijgen in de webwinkel Hekserij.nl.

Chemicaliën om een cyanotypie te maken.

Het internet leerde mij dat ik 20 gram groen poeder in 100 ml water moest oplossen, 8 gram rood poeder in 100 ml water oplossen, en dan die twee vloeistoffen bij elkaar moest gieten. Wel eens rubber handschoenen aan, een schort voor, en de wijde omgeving afdekken met oude kranten, want het spul vlekt als de tyfus.

Daarna met een sponsje in gedimd licht (een gewone gloeilamp is oke, tl- of uv-licht (zonlicht dus) niet). een lading papier en karton ingesmeerd met het vocht. Ik had overigens de hoeveelheden gehalveerd, en had nog altijd veel te veel oplossing. Wat doe je eraan? Niks, want het spul schijnt niet te bewaren te zijn als je de twee vloeistoffen eenmaal hebt samengevoegd. Waarom dan niet gewoon wat meer papier ingesmeerd? Nou, omdat stap drie is dat je de boel in het donker laat drogen. Zie maar eens plek te vinden waar je een half pak papier in het donker kan laten drogen  (rekening houdend met lekdruppels die vlekken geven op papier, hout, stof en noem maar op). Een half ontruimde klerenkast moest het dan maar doen.

Behandeld papier om een cyanotypie te maken.

Eenmaal droog is het wachten op een zonnige dag. Kun je intussen mooi negatieven maken. Een gewoon 35 of 120 negatief is te klein, dus moet je in Photoshop aan de slag om (zwart-wit)foto’s om te keren en groot genoeg uit te printen op overheadsheets.

Negatief

Die leg je op een stuk behandeld papier, glasplaatje erop (of in een lijstje) om alles mooi plat en windproof te maken, en dan in de zon. Afhankelijk van hoe sterk de zon is kan dit een paar minuten tot een dik halfuur duren.

De eerste lading papier bleek nogal vlekkerig te zijn opgedroogd. In mijn streven om maar vooral genoeg spul op het papier te krijgen had ik het er flink dik opgesmeerd, met als gevolg druipend papier (wat het verplaatsen van het papier lastig maakte en mij noodzaakte  de droogkast dik met kranten te bekleden tegen de druppels) en uiteindelijk nogal vlekkerige vellen.

Zie deze eerste poging (nog van een positief gemaakt overigens). Het is duidelijk dat een dunnere laag egaler op zal drogen, en ook goede resultaten zal opleveren.

Mijn allereerste cyanotypie.

Toch zitten er zeker ook geslaagde resultaten tussen. Ik ga zeker een voorraadje papier maken (in een dikke kartonnen envelop opbergen, net als fotopapier, dan gaat het vast lang mee), en af en toe es wat geschikte foto’s in negatief op een overheadsheetje printen. Waarbij ik niet te krenterig moet zijn, en gewoon lekker groot printen, dit is ook weer niet echt de methode voor supergedetailleerde kleine afdrukjes.

Brug als cyanotypie wagenwerkplaats als cyanotypie